„Pieśni” Jana Kochanowskiego

Polecamy: bukmacherzy - bukmacherzy

Jan Kochanowski był największym poeta polskiego odrodzenia, stąd tez zwykło nazywać się go „ojcem poezji polskiej”. Obdarzony niezwykłym słuchem językowym i talentem poetyc-kim, stał się sprawcą największego przełomu literackiego w historii polskiego piśmiennictwa, a jego spuścizna literacka na długie wieki stała się niewyczerpanym źródłem inspiracji dla na-stępców.

Pieśni pisywał je Kochanowski przez całe życie, począwszy od łacińskich elegii miłosnych, skończywszy na „Trenach”. Największy zbiór pieśni wydany został (w opracowaniu poety) w drukarni Łazarzowej, tj. Januszewskiej, w roku 1586.

Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej, związany genetycznie z muzyką. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. Ścisły zwią-zek z muzyką był również właściwy poezji średniowiecznej (trubadurzy, minnesängerzy). Już jednak w starożytności ukształtowała się pieśń jako samodzielna forma literacka (Horacy „Carmina”). Do tej tradycji nawiązywali poeci czasów nowożytnych, np. Jan Kochanowski.

Budowę pieśni charakteryzuje:

• stroficzność z powtarzającym się układem wersów w zwrotce,

• wyraźna rytmizacja,

• paralelizm leksykalny i składniowy,

• prosta organizacja syntaktyczna

Podstawowe typy pieśni to: — pieśni biesiadne (radosne i beztroskie, często o tanecznym cha-rakterze), — pieśni pochwalne (religijne lub głoszące sławę świeckich bohaterów, — pieśni miłosne i — pieśni filozoficzno-refleksyjne (tu również patriotyczne).

• „Muza” - pieśń, uznana za manifest poetycki Kochanowskiego, powstała prawdopodobnie ok. roku 1567. Jest to pieśń autobiograficzna, a nawet autotematyczna: (poeta mówi o swoich ambicjach arty-stycznych oraz o dążeniu do doskonałości, obejmującym zarówno godziwe życie, jak i poezję. Wśród postaci antycznych pojawia się Piotr Myszkowski, przyjaciel i protektor poety),

Autor prezentuje postawę, która jest efektem niezależnych poglądów alternatywnych wobec uznanych hierarchii i autorytetów (manifest niezależności duchowej):

— krytycznie ocenia wartości powszechnie aprobowane (dystansowanie się wobec świata go-niącego za doraźnym, wymierzalnym w złocie sukcesie);

— deklaruje świadome wyrzeczenie się przepychu i dworskich przyjemności oraz wycofanie z rywalizacji na polu literatury,

— obiera życie w świecie kultury (kwintesencja postawy humanistycznej):

Wybór postawy wynika z poczucia łączności duchowej ze światem poprzedników (postacie bogów greckich, bohaterów mitologicznych, poetów starożytnych, zantropomorfizowane ce-chy charakteru - Zazdrość - z którymi podmiot liryczny wiedzie spór, do których się zwraca lub na które powołuje dowodząc prawdziwości osądów) oraz postrzeganiu własnych dokonań literackich jako cząstki wielkiego, boskiego dzieła.

Tekst napisany wierszem ciągłym, sylabicznym jedenastozgłoskowym, ze średniówką po siódmej sylabie (układ 7+6). Dla uniknięcia monotonni poeta posługuje się przerzutnią, rozbi-ja wers na mniejsze odcinki zdaniowe, stosując zmienną intonację, pytania retoryczne i wy-krzyknikowe, a nawet mowę niezależną (przytoczona wypowiedź Zazdrości).